Azərbaycan alimləri işğal altında Ağdam ərazisində ermənilərin apardığı arxeoloji qazıntılarla əlaqədar birgə məlumat yayıblar.

AMEA Tarix İnstitutunun direktoru Yaqub Mahmudov və AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun direktoru Maisə Rəhimovanın imzaladığı sənəddə Azərbaycana qarşı Dağlıq Qarabağla əsasız ərazi iddialarına haqq qazandırmağa çalışan ermənilərin növbəti saxtakarlığa əl atdığı bildirilir: “Bu dəfə erməni “tarixçiləri”, guya, uydurma “Böyük Ermənistan”ın paytaxtı Tiqranakert şəhərinin qalıqlarının Azərbaycanın işğal olunmuş Ağdam rayonu ərazisində aşkar olunması barədə heç bir elmi əsası olmayan hay-küy yaymağa başlayıblar. Bu cür uydurma məlumatlar müxtəlif ölkələrin, o cümlədən Polşa mətbuatının səhifələrində dərc olunmaqdadır. Bu yaxınlarda guya erməni arxeoloqlarının Azərbaycanın işğal altında olan Ağdam rayonu ərazisində Tiqranakert şəhərinin qalıqlarını tapması barədə polyak Voyçex Pastuşkanın yazısında yer almış məlumat belə qənaətə gəlməyə əsas verir. Haqlı olaraq, Tiqranakertin bu bölgədə olmasına şübhə ilə yanaşan və bu fikrin siyasi məqsədlərlə ortaya atıldığını, göstərilən qazıntıların “arxeoloji deyil, siyasi qazıntılar olduğunu” etiraf edən məqalə müəllifi, eyni zamanda “arxeoloqların” tapdığı xərabəliklərin “hansısa erməni şəhərinin qalıqları olmasını da istisna etmir”. Yuxarıda göstərilənlə bağlı olaraq Azərbaycan tarixçiləri qətiyyətlə və birmənalı şəkildə bəyan edir: Azərbaycanın arxeoloji abidələrlə zəngin olan və kifayət qədər yaxşı öyrənilmiş Qarabağ bölgəsinin nə dağlıq, nə də düzən hissələrində indiyə qədər heç bir erməni yaşayış məskəni aşkar edilməyib!”

Azərbaycanlı alimlər bildiriblər ki, ermənilərin üzdəniraq “alimlərinin” vaxtaşırı dünya ictimaiyyətini belə “tapıntılarla” “şok”a salması yeni məsələ deyil: “Dünya alimlərinin yaxşı yadındadır ki, “erməni alimləri” hələ Sovetlər birliyi dövründə Metsamorda “erməni heroqlifi” ilə yazısı olan və guya dünyada ilk sikkə sayılan pulların tapılması barədə bütün dünyada hay-küy qaldırmışdılar. O zaman, yəni XX əsrin 70-ci illərində akademik Piotrovski elə ermənilərin öz jurnalındaca (“İstoriko-filoloqiçeskiy jurnal”) erməniləri rüsvay etmiş, ərəb sikkələrini “özününküləşdirmən” erməni alimlərinin iç üzünü aşkara çıxarıb dünya ictimaiyyətinə çatdırmışdı. Bu qəbildən olan erməni yalanlarının, saxtakarlıqlarının sayını kifayət qədər artırmaq da olardı. Polşa alimi Voyçex Pastuşkanın qeydlərində göstərilən, guya Tiqranakert şəhərinin yerinin tapılması ilə bağlı yalançı məlumat da bu qəbildəndir, daha doğrusu növbəti erməni saxtakarlığıdır. Biz, Azərbaycan tarixçiləri əlimizdə olan tutarlı faktlara əsaslanaraq tam qətiyyətlə bildiririk: Qarabağın 100 ildən çox müddət ərzində arxeoloji tədqiqi prosesində “nə dağlıq, nə düzən” Qarabağda heç bir qədim erməni yaşayışı yeri, nekropolu, qalası və s. aşkar olunmamışdır. Azərbaycan arxeoloqlarının 10 illər boyunca apardıqları arxeoloji qazıntılar nəticəsində Qarabağ ərazisində paleolit dövrünə aid Azıx, Tağlar, Zar mağara düşərgələri, eneolit dövrünə aid Çalağantəpə, Leylatəpə, və başqa abidələr, ilk tunc dövrünə aid Xankəndi, Üçoğlan, Göytəpə, Qarahacılı abidələri, orta tunc və son tunc dövrlərinə aid Üzərliktəpə, Xocalı, Dovşanlı, Axmaxı, Sırxavənd, Sarıçoban, Qarabulaq abidələri, habelə antik və ilk orta əsrlər dövrlərinə aid Govurqala və digər çoxsaylı abidələr aşkar edilib. Dünya elmi ictimaiyyət, o cümlədən erməni alimlərinin özləri də, bütün tarixi abidələrin Azərbaycanın qədim sakinlərinə məxsus olduğunu birmənalı şəkildə qəbul ediblər”. Alimlər Qarabağ ərazisində arxeoloji qazıntı işlərinə XIX əsrin ikinci yarısından başlandığını bildiriblər: “Azərbaycanın Ağdam bölgəsinə gəldikdə, Azərbaycan alimləri tərəfindən Ağdam şəhərinin kənarında eramızdan əvvəl II minilliyin I yarısına aid edilən (orta tunc dövrü) Üzərliktəpə yaşayış yeri öyrənilib.

Bundan başqa Azərbaycan arxeoloqları tərəfindən Ağdamın Şıxbabalı və Paprəvənd kəndi ərazisində eramızdan əvvəl XII-lX əsrlərə aid ətrafına qala divarları çəkilən möhtəşəm yaşayış məskənləri tədqiq olub. Bu abidələr Azərbaycanda, xüsusilə onun Qarabağ bölgəsində ilkin şəhər mədəniyyətinin formalaşmasını sübut edir və Azərbaycan xalqının tarixi keçmişinə məxsusdur. Bundan başqa, Qarabağ bölgəsində bir neçə nəsil Azərbaycan arxeoloqlarının səyi ilə Quruçay mədəniyyəti (paleolit dövrü) Leylatəpə mədəniyyət (eneolit dövrü), Kür-Araz mədəniyyəti (ilk tunc dövrü) Üzərlik mədəniyyəti (orta tunc dövrü), Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti (son tunc və ilk dəmir dövrü), habelə antik və orta əsrlərə aid yüzlərlə tarixi abidə tədqiq olunaraq dünya elmi ictimaiyyətinə çatdırılıb. Bütün bu abidələrin məhz Azərbaycan xalqının tarixi keçmişinə məxsus olması dünya arxeologiyasına çoxdan məlumdur və həmin abidələrdən heç birinin erməni tarixinə heç bir aidiyyəti yoxdur”. Yaqub Mahmudov və Maisə Rəhimova bildiriblər ki, mövcud yazılı mənbələrdə düzən və ya Dağlıq Qarabağ torpaqlarının Tiqranın yaratdığı qısaömürlü dövlətin tərkibində olması barədə heç bir məlumat yoxdur: “Təkcə bu fakt sübut edir ki, bu bölgədə onun hər hansı bir yaşayış məskəni salması da mümkün deyildi. İkincisi, ilk mənbələrdə və tarixi ədəbiyyatda Tiqranakertin yerləşdiyi ərazi kifayət qədər dəqiq göstərilib. Başqa sözlə, Tiqranakert şəhərini yerləşdiyi tarixi ərazi elmə məlumdur. Yəni, həmin ərazinin ümumiyyətlə Cənubi Qafqaza, o cümlədən də indiki Ermənistan Respublikasının ərazisinə heç bir aidiyyəti yoxdur. Bu məlum faktı görməyənlər, yaxud da siyasi məqsədlərlə görməməzliyə vuranlar elmə və elmi ictimaiyyətə hörmətsizlik edir, yumşaq deyilsə, elmi cinayət işlədirlər. Pont əsilli yunan coğrafiyaçısı Strabon Tiqranakertin Fərat çayının şimalında, Van gölündən cənub-qərbdə yerləşdiyini təsdiqləyib. Ən başlıcası isə budur ki, tikintisi hələ başa çatdırmayan şəhərdə ermənilərin izi-tozu belə olmayıb. Başqa sözlə, Azərbaycandan çox-çox uzaqlarda salınmasına cəhd göstərilən Tiqranakert şəhərinin özü də erməni şəhəri deyildi. Tiqranakert əhalisinin müxtəlif yerlədən zorla bu əraziyə köçürülən xalqlardan ibarət olmasını Plutarx da təsdiqləyir. İlk mənbələrdən gətirdiyimiz bir neçə faktdan göründüyü kimi, erməni tarixinə yaxşı bələd olan qədim tarixçilər Tiqranakerti Şimali Mesopotamiyada, Van gölündən şimal-qərbdə yerləşdirirlər. Qədim dünya tarixinə aid bütün xəritələrdə də şəhərin yeri həmin rayonda göstərilir. Mövcud tarixi ədəbiyyatda, o cümlədən ermənilərin özünə məxsus əsərlərdə də, bu tarixi həqiqət təsdiq olunur”. Alimlər bu faktları əsas gətirərək Tiqranakertin guya Qarabağ bölgəsində aşkar edilməsi haqqında mətbuatda dövriyyəyə buraxılan məlumatların ancaq xəstə təxəyyülün məhsulu olduğunu bildiriblər: “Bu məlumatlar həmçinin erməni tarixşünaslığının ciddi böhran içində olduğunu göstərir. Elə bu üsullarla da ermənilər uydurma “Böyük Ermənistan dövlət”nin mövcudluğunu “sübut etməyə”, ənənəvi havadarlarının köməyi ilə özgə torpaqlarına yiyələnməyə çalışırlar. Ermənilərin yeni “Tiqranankert uydurması”na gəldikdə, burada məqsəd gün kimi aydındır: Tarixi növbəti dəfə saxtalaşdırmaq yolu ilə Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olan Dağlıq Qarabağa əsassız erməni iddialarına haqq qazandırmaq! Bu baxımdan Voyçex Pastuşkanın ermənilərin Ağdamda apardığı arxeoloji qazıntıları “siyasi qazıntılar” adlandırması erməni saxtakarlarının iç üzünü açan sərrast elmi qiymətdir”.